Bilim Nedir?

Kök Hücre Nedir?

Yazan kişi Rothstein

Kök hücre, işlevsel olarak farklılaşmamış, yani vücudun herhangi bir organ ya da dokusunda özel bir görev yapabilmek için tam olarak olgunlaşmamış karmaşık bir yapısı olan ve daha fazla kök hücre üretmek için kendini yenileme yeteneğine sahip olan öncül bir hücredir. Bütün çok hücreli canlıların doku ve organlarını oluşturan ana hücre türleridir. Bununla birlikte bu öncül hücre bedenin başka hücrelerine dönüşebilme yeteneğine sahiptir.

Memelilerde kök hücrelerin iki yaygın tipi bulunur; blastokist evresinin iç tabakasından elde edilebilen embriyonik kök hücreler ve çeşitli dokularda bulunan yetişkin kök hücreleri. Yetişkinlerdeki kök ve öncül hücreler vücudun onarımında görev alıp, erişkin dokuları yenileyebilme yetisine sahiplerdir. Gelişen bir embriyoda ise kök hücreler özelleşmiş hücrelerin tümüne -ektoderm, mezoderm, endoderm- farklılaşabilirler ve ayrıca kan, deri, sindirim organları gibi organların da yenilenmesini sürekli kılarlar.

Öyleyse; erişkin kökenli kök hücreleri insan vücudunda bulunan birçok dokudan elde edilebilmektedir ve embriyolojik kaynaklı olanlarla birlikte ortak özellikleri şunlardır diyebiliriz:

  • Uygun bir büyüme ortamına yerleşebilirler,
  • Çoğalabilirler,
  • Başka tür hücrelere farklılaşıp bu türün devamı niteliğinde türler üretebilirler,
  • Kendilerini yenileyebilir veya kendi hücre topluluklarının devamlılığını sağlayabilirler,
  • Vücudun bir yerindeki zedelenmeyi takiben bu dokuyu onarabilme ve onu işlevsel hale getirebilme potansiyeline sahiptirler.

Farklılaşma kapasitelerine göre üç farklı kök hücre vardır;

1-Totipotent hücreler

Sınırsız sayıda farklılaşma yeteneği olanlarıdır.Bu tür hücreler ancak embriyo evresinde bulunurlar ve neredeyse her tür vücut hücresine dönüşebilirler.

2-Pluripotent hücreler

Organizmada birçok dokunun oluşması ve onarımı yeteneğine sahip hücrelerdir. Sınırlı sayıda farklılaşabilirler. Erişkin insan bedeninden elde edilebilirler.

3-Unipotent hücreler

Tek bir yönde farklılaşma yetenekleri vardır.Buna verilebilecek en iyi örnek;beyinden alınan kök hücrenin sadece sinir hücresine dönüşmesidir.Erişkin insan bedeninden elde edilebilirler.

kok-hucre-nedir-1

Tarihte Kök Hücre

Kendi kendini yenileyebilen kan hücrelerinin varlığı ilk olarak 1950’li yılların başlarında fark edildi. Kök hücrelerinin bugünkü kullanım amacı 1961’de deney hayvanları üzerinde yürütülen çalışmalar üzerine yapılmıştır. Kan kanseri veya anemi gibi kemik iliğinin tam olarak çalışmadığı hastalıklarda ilik nakiller, doku uyuşmazlığı bulunmayan insanlar üzerinde uzun süredir yapılmaktaydı.

Kemik iliği nakillerinin başarı kazanmasının ardından 1970’li yıllarda kemik iliğinin bütününün değil, yalnızca onu oluşturan temel hücrelerin, yani bugünkü kullandığımız terimiyle kök hücrelerinin nakli gündeme geldi ve ilk uygulamaları umut verici oldu. Bu yıllardan itibaren kök hücre nakilleri giderek daha fazla uygulanmaya başladı ve başlarda yalnızca kemik iliği onarımı için kullanılan kök hücreleri vücudun diğer organ ve dokuları için de kullanılmaya başlandı.

Embriyolojik kökenli kök hücreleri ise 1998 yılında tanımlandı, ancak bu hücreler ile yapılan uygulamalar, ahlaki boyutta karşılaşılan sorunlar tam olarak bir çözüme kavuşturulamadığı için, birçok ülkede sınırlandırıldı ya da yasaklandı.

Günümüzde Klonlama ve Kök Hücre

Günümüzde kök hücreler, klonlama yöntemiyle elde edilebilmektir. Buna verilecek en iyi örnek 1996 yılında klonlanmış Dolly’dir. Üç farklı anne koyundan elde edilen Dolly, klonlanan ilk memeli hayvandır. Dolly 2003 yılında ölmüştür.  Ayrıca 2003 yılında klonlanan at ile birlikte bu tarz uygulamalar sonlandırılmış ve bir çok ülkede yasaklanmıştır. Fakat bazı şartlar altında buna izin verilmektedir. Aşağıdaki makale 16 Mayıs 2013’te yayınlanmış bir makaledir;

“ABD’li bilim insanları ilk kez klonlama yöntemiyle insan kök hücresi ürettiklerini duyurdu. Bunun için klon koyun Dolly’nin geliştirilmesini sağlayan bir yöntemi kullandıklarını kaydeden Portland’daki Oregon Sağlık ve Bilim Üniversitesi bilim insanları, hedeflerinin insan klonlamak olmadığının ise özellikle altını çizdi.

 Üretilen kök hücrelerin her türlü hücre üretiminde kullanılabilme potansiyeli nedeniyle gelecekte hastalıklı ya da yaralanmış hücrelerin yerini alacak şekilde kullanılması hedefleniyor.

 ‘Cell’ adlı bilim dergisinde yayımlanan araştırmayı ortaya koyan Shoukhrat Mitalipov başkanlığındaki ekip, çalışmayı parkinson, multipl skleroz (MS), kalp hastalıkları ve omurilik yaralanmaları gibi birçok rahatsızlığın tedavisine yönelik büyük bir adım olarak görüyor.”

kok-hucre-nedir-2

Yazar Hakkında

Rothstein

1 Yorum

Yorum Bırak